رشته مهندسی هوافضا یکی از رشته های دانشگاهی ریاضی فیزیک است که به طراحی، تحلیل، ساخت و بهینهسازی انواع وسایل پرنده مانند هواپیما، بالگرد، پهپاد، موشک و ماهواره میپردازد. در معرفی رشته هوافضا باید گفت که دانشجویان این رشته بیشتر با مباحثی مانند آیرودینامیک، طراحی سازه، کنترل پرواز، پیشرانش، مکانیک سیالات و تحلیل سازه سروکار دارند و برخلاف تصور بعضی از داوطلبان، هدف این رشته تربیت خلبان نیست.
رشته مهندسی هوافضا تا سالها یکی از گرایشهای مهندسی مکانیک بود، اما با توسعه صنایع هوایی و فضایی به یک رشته مستقل تبدیل شد و نخستین بار دانشگاه صنعتی امیرکبیر آن را در مقطع کارشناسی ارائه کرد. امروزه علاقهمندان میتوانند در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری این رشته ادامه تحصیل دهند. در این مقاله از رتبه برتر بهطور کامل در مورد رشته هوافضا، ظرفیت ارائه این رشته در دانشگاههای مختلف، شرایط قبولی، چارت درسی، بازار کار و درآمد رشته هوافضا خواهیم پرداخت.
معرفی رشته هوافضا به زبان ساده
اگر برایتان سؤال است که رشته تحصیلی هوافضا چیست، به زبان ساده میتوان گفت مهندس هوافضا وظیفه طراحی و توسعه سامانهها و دستگاههای پروازی را بر عهده دارد. هر چیزی که بتواند در جو زمین یا خارج از جو حرکت کند، میتواند موضوع کار یک مهندس هوافضا باشد؛ از هواپیما و بالگرد گرفته تا پهپاد، موشک، ماهواره و فضاپیما.
در معرفی رشته هوافضا باید به یک نکته مهم هم اشاره کرد؛ مهندس هوافضا وسیله پرنده را طراحی و تحلیل میکند، نه اینکه آن را هدایت کند. بنابراین اگر هدفتان خلبان شدن است، بهتر است رشتههای هوانوردی را بررسی کنید و اگر به نجوم و مطالعه سیارات علاقه دارید، رشته نجوم و اخترفیزیک انتخاب مناسبتری برای شماست.
تاریخچه رشته هوافضا در ایران
تاریخچه رشته مهندسی هوافضا در ایران به سال ۱۳۶۶ برمیگردد. تا پیش از آن، مباحث هوافضا به عنوان یکی از گرایشهای مهندسی مکانیک تدریس میشد، اما با توسعه صنعت هوایی و نیاز کشور به متخصصان این حوزه، این رشته به صورت مستقل در مقطع کارشناسی تعریف شد.
نخستین دانشگاهی که دوره کارشناسی رشته مهندسی هوافضا را راهاندازی کرد، دانشگاه صنعتی امیرکبیر بود. پس از آن دانشگاههایی مانند صنعتی شریف، خواجه نصیرالدین طوسی، شهید بهشتی، دانشگاه اصفهان، فردوسی مشهد و چند دانشگاه دیگر نیز این رشته را به مجموعه رشتههای مهندسی خود اضافه کردند.
در حال حاضر امکان ادامه تحصیل در رشته ی هوافضا در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری وجود دارد و فارغالتحصیلان کارشناسی میتوانند در گرایشهای آیرودینامیک، پیشرانش، دینامیک پرواز و کنترل، سازههای فضایی و مهندسی فضایی ادامه تحصیل دهند.
پذیرش رشته مهندسی هوافضا چگونه است؟
رشته مهندسی هوافضا فقط از گروه آزمایشی ریاضی پذیرش با آزمون دارد و تقریباً تمام ظرفیت دانشگاههای دولتی از طریق کنکور سراسری تکمیل میشود. در مقابل، بخش قابل توجهی از ظرفیت دانشگاههای پیام نور، غیرانتفاعی و تعدادی از واحدهای دانشگاه آزاد، صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی ارائه میشود؛ بنابراین اگر هدفتان ورود به این رشته است، علاوه بر کنکور، میتوانید شانس خود را در پذیرش بر اساس سوابق تحصیلی نیز امتحان کنید. بنابراین امکان قبولی رشته هوافضا از تجربی و حتی انسانی نیز فراهم است.
برخلاف رشتههایی مانند مهندسی کامپیوتر یا برق، ظرفیت رشته مهندسی هوافضا چندان زیاد نیست و همه دانشگاهها نیز این رشته را ارائه نمیکنند. به همین دلیل رقابت برای دانشگاههای برتر این رشته، بهویژه در دانشگاههای سراسری، نسبتاً بالاست.
ظرفیت پذیرش رشته مهندسی هوافضا در دانشگاههای دولتی
در دفترچه انتخاب رشته، ظرفیت رشته مهندسی هوافضا در مقایسه با بسیاری از رشتههای مهندسی محدودتر است و عمده ظرفیت آن در دانشگاههای سراسری قرار دارد.
| دانشگاه | ظرفیت مطابق دفترچه انتخاب رشته |
| صنعتی شریف | ۷۲ روزانه + ۱۶ پردیس خودگردان |
| صنعتی امیرکبیر | ۴۰ روزانه + ۱۵ پردیس خودگردان |
| خواجه نصیرالدین طوسی تهران | ۳۰ روزانه + ۲۰ نوبت دوم |
| شهید بهشتی تهران | ۳۰ روزانه |
| دانشگاه اصفهان | ۳۰ روزانه + ۱۰ نوبت دوم |
| دانشگاه صنعتی ارومیه | ۵۰ روزانه |
| حکیم سبزواری | ۴۲ روزانه + ۵ نوبت دوم |
| فردوسی مشهد | ۲۵ روزانه + ۵ نوبت دوم |
| صنعتی کرمانشاه | ۳۰ روزانه |
| مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی بوئینزهرا | ۵۵ روزانه + ۱۵ نوبت دوم |
| دانشگاه صنعتي شريف پردیس خودگردان کیش | 30 روزانه |
| ویژه سهمیههای مناطق محروم و بومی برای دانشگاههای مختلف | 12 تا |
لازم به ذکر است که پذیرش تمامی ظرفیت دانشگاههای سراسری چه در دوره روزانه و چه نوبت دوم (شبانه) با آزمون سراسری است. از لیست بالا فقط پردیس خودگردان کیش دانشگاه صنعتی شریف، پذیرش بدون آزمون دارد.
ظرفیت پذیرش رشته مهندسی هوافضا در دانشگاههای پیام نور و غیرانتفاعی
گرچه رشته ی هوافضا در دانشگاههای پیام نور و غیرانتفاعی نیز ارائه میشود، اما ظرفیت محدودی دارد و تنها در چند واحد دانشگاهی محدود ارائه میشود. تمام این کد رشتهها مطابق آخرین دفترچه انتخاب رشته، پذیرش بدون آزمون دارند و به این ترتیب رشته هوافضا با سوابق تحصیلی برای همه داوطلبها در دسترس است.
| دانشگاه | ظرفیت مطابق دفترچه انتخاب رشته |
| موسسه غيرانتفاعي جهاد دانشگاهي – اصفهان | 60 |
| موسسه غيرانتفاعي اشراق – بجنورد | 60 |
| موسسه غيرانتفاعي اوج – آبيک | 46 |
| موسسه غيرانتفاعي احرار- رشت | 21 |
| دانشگاه پيام نور استان اصفهان | ۳۰ |
| دانشگاه پيام نور استان البرز – مرکز کرج | 30 |
| دانشگاه پيام نور استان خراسان رضوي – مرکز مشهد | 40 |
| دانشگاه پيام نور استان فارس – مرکز شيراز | 40 |
ظرفیت پذیرش رشته مهندسی هوافضا در دانشگاه آزاد
در دانشگاه آزاد نیز واحدهای تهران مرکز، علوم و تحقیقات و کرمان معمولاً این رشته را از طریق کنکور پذیرش میکنند و روی هم رفته 250 تا ظرفیت هم دارند. علاوهبر این رشته هوافضا بدون کنکور در حدود 10 واحد دانشگاه آزاد ارائه میگردد. واحدهایی مانند نجفآباد، تبریز، تهران شرق، مشهد، ساری، گرمسار، خمینیشهر، بوشهر و واحد الکترونیکی رشته هوافضا با سوابق تحصیلی ارائه میکنند و به این ترتیب رشته هوافضا از تجربی و سایر گروهها نیز ممکن است.
هر سوالی در مورد مشاوره و برنامه ریزی دارید، از کارشناسان ما بپرسید!
اگر برای مشاوره و برنامه ریزی، انتخاب رشته یا نحوه ثبت نام در رتبه برتر، نیاز به راهنمایی دارید، کارشناسان ما آماده پاسخگویی و مشاوره رایگان به شما هستند.
پذیرش بدون کنکور رشته هوافضا
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، اگر هدفتان ورود به رشته هوافضا بدون کنکور است، خوشبختانه هوافضا جزو رشته های ریاضی بدون کنکور محسوب شده و این رشته در دانشگاههای پیام نور، مؤسسات غیرانتفاعی و تعدادی از واحدهای دانشگاه آزاد پذیرش بدون آزمون دارد. البته ظرفیت نسبتا محدود هوافضا در مقایسه با سایر رشتههای مهندسی، موجب میشود که در برخی کد رشتهها به معدل بالا نیاز داشته باشید و باید با دقت انتخاب رشته کنید.
دروس رشته مهندسی هوافضا
دروس رشته مهندسی هوافضا ترکیبی از مباحث مهندسی مکانیک، ریاضیات و فیزیک هستند و به همین دلیل، داوطلبانی که در درسهای ریاضی و فیزیک پایه قویتری دارند، معمولا در این رشته موفقتر هستند.
در سالهای ابتدایی، دانشجویان دروسی مانند ریاضی عمومی، معادلات دیفرانسیل، محاسبات عددی، فیزیک عمومی، استاتیک، دینامیک، مقاومت مصالح، ترمودینامیک، مکانیک سیالات و برنامهنویسی را میگذرانند. سپس در سالهای بالاتر وارد دروس تخصصی رشته مهندسی هوافضا میشوند که مهمترین آنها عبارتاند از:
| آیرودینامیک 1و2 | کنترل و پایداری پرواز | اصول جلوبرندهها | طراحی سازههای هوایی |
| مکانیک پرواز 1و2 | ارتعاشات | طراحی سامانههای فضایی | پیشرانش |
| طراحی هواپیما | مکانیک مدارهای فضایی | زبان تخصصی هوافضا |
در مجموع، چارت درسی رشته هوافضا نسبت به بسیاری از رشتههای مهندسی، محاسبات سنگینتر و پروژههای عملی بیشتری دارد و دانشجو باید آمادگی کارهای تحلیلی و نرمافزاری را نیز داشته باشد.
رشته هوافضا چند ترم است و چند واحد دارد؟
یکی از سوالات متداول داوطلبان این است که رشته هوافضا چند ترم است و رشته هوافضا چند واحد دارد؟
دوره کارشناسی رشته مهندسی هوافضا معمولا در ۸ ترم ارائه میشود و دانشجویان باید حدود ۱۴3 واحد درسی را با موفقیت بگذرانند. البته ممکن است با توجه به دانشگاه و تغییرات برنامه آموزشی، تعداد واحدها چند واحد اختلاف داشته باشد. پس از پایان دوره کارشناسی نیز امکان ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری وجود دارد.
گرایشهای رشته مهندسی هوافضا
در مقطع کارشناسی، دانشجویان مباحث پایه رشته هوافضا را به صورت مشترک میگذرانند؛ اما در مقاطع بالاتر میتوانند وارد گرایشهای تخصصی شوند. مهمترین گرایشهای این رشته عبارتاند از:
- آیرودینامیک: این گرایش به بررسی جریان هوا، نیروهای وارد بر وسایل پرنده و بهینهسازی شکل هواپیما، پهپاد و موشک میپردازد و یکی از مهمترین شاخههای معرفی رشته هوافضا محسوب میشود.
- پیشرانش: تمرکز این گرایش روی طراحی و تحلیل موتورهای جت، توربینی، راکتی و سایر سامانههای تولید نیروی رانش است.
- دینامیک پرواز و کنترل: در این گرایش، رفتار وسیله پرنده هنگام پرواز، سیستمهای هدایت، کنترل و پایداری هواپیما، موشک و پهپاد بررسی میشود.
- سازههای هوایی: دانشجویان در این شاخه، طراحی بدنه، بال، اجزای سازهای و تحلیل مقاومت قطعات هواپیما و فضاپیما را یاد میگیرند.
- مهندسی فضایی: این گرایش بیشتر بر طراحی ماهوارهها، سامانههای فضایی، مدارهای ماهوارهای و مأموریتهای فضایی تمرکز دارد.
بازار کار رشته هوافضا
بازار کار رشته هوافضا در ایران نسبت به رشتههایی مانند مهندسی کامپیوتر یا برق محدودتر است، زیرا صنایع فعال این حوزه متعدد نیستند و بیشتر فرصتهای شغلی در مجموعههای تخصصی متمرکز شدهاند. فارغالتحصیلان رشته مهندسی هوافضا میتوانند در مجموعههایی مانند موارد زیر مشغول به فعالیت شوند.
- صنایع هوایی
- صنایع دفاعی
- شرکتهای طراحی و ساخت پهپاد
- صنایع موشکی و فضایی
- مراکز تحقیقاتی
- شرکتهای دانشبنیان
- مراکز شبیهسازی و طراحی مهندسی
- دانشگاهها و مراکز پژوهشی
- صنایع خودروسازی، نیروگاهها و حتی پالایشگاهها
در سالهای اخیر، توسعه صنعت پهپاد و شرکتهای دانشبنیان باعث شده بخشی از بازار کار رشته هوافضا نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کند و در صورت ادامه تحصیل تا مقطع کارشناسی ارشد یا دکتری میتواند فرصتهای شغلی بیشتری ایجاد کند. در صورت علاقه و جذب شدن در بخشهای نظامی، میتواند جزو پردرآمدترین رشتههای ریاضی محسوب شود.
درآمد رشته هوافضا
درآمد رشته هوافضا به محل اشتغال، میزان تخصص، سابقه کاری و نوع فعالیت بستگی دارد و نمیتوان عدد ثابتی برای آن اعلام کرد. افرادی که در صنایع دفاعی، شرکتهای بزرگ هوافضایی یا پروژههای تخصصی فعالیت میکنند، معمولا درآمد بالاتری نسبت به نیروهای تازهکار دارند. همچنین تسلط بر نرمافزارهایی مانند CATIA، SolidWorks، ANSYS، Abaqus، MATLAB و برنامهنویسی میتواند نقش مهمی در افزایش درآمد داشته باشد. زمینههای کاری این رشته در ایران از کارشناس ایمنی و نگهداری در فرودگاهها گرفته تا طراحی اجزا و آیرودینامیک پهباد و موشک در صنایع نظامی یا حتی فعالیت در زمینه فضایی و توسعه ماهوارهها، متفاوت است و درآمد متفاتی هم خواهد داشت.
در صورت مهاجرت نیز درآمد رشته هوافضا در کشورهای دارای صنعت هوایی پیشرفته، معمولا در سطح بالایی قرار میگیرد.
امکان مهاجرت با رشته مهندسی هوافضا
یکی از مزیتهای رشته مهندسی هوافضا، امکان ادامه تحصیل و اشتغال در کشورهای توسعهیافته است. دانشگاههای آمریکا، کانادا، آلمان، فرانسه، انگلیس، استرالیا و هلند از مقاصد محبوب ادامه تحصیل در این رشته هستند.
البته برای ورود به بازار کار بینالمللی، علاوه بر معدل و مدرک زبان، داشتن رزومه پژوهشی، پروژههای تخصصی، تسلط به نرمافزارهای مهندسی و تجربه عملی اهمیت زیادی دارد.
مزایا و معایب رشته هوافضا
| مزایا | معایب |
| جایگاه علمی و تخصصی بالا | ظرفیت استخدام محدود در ایران |
| امکان ادامه تحصیل تا مقاطع دکتری | دروس ریاضی و فیزیک سنگین |
| فرصت مناسب برای مهاجرت | رقابت بالا برای ورود به صنایع معتبر |
| فعالیت در پروژههای پیشرفته مهندسی | نیاز به ادامه تحصیل برای بسیاری از موقعیتهای شغلی |
| ارتباط نزدیک با فناوریهای روز دنیا | وابستگی بازار کار به وضعیت صنایع هوایی کشور |
آیا رشته مهندسی هوافضا خوب است؟
اگر به ریاضی، فیزیک، طراحی، تحلیل مهندسی و فناوریهای پیشرفته علاقه دارید، پاسخ این سؤال که آیا رشته هوافضا خوب است، میتواند مثبت باشد. اما اگر هدف اصلی شما فقط داشتن بازار کار سریع و گسترده در ایران است، بهتر است این رشته را با گزینههایی مانند مهندسی کامپیوتر، برق یا مکانیک نیز مقایسه کنید.
به طور کلی، موفقیت در این رشته بیش از هر چیز به علاقه، توانایی علمی و برنامه شما برای ادامه تحصیل یا فعالیت در صنایع تخصصی بستگی دارد؛ چراکه بازار کار رشته هوافضا نیز تا حد زیادی خاص است و برای ورود به مدارج بالاتر، واقعا باید علاقهمند باشید.
رتبه لازم برای رشته مهندسی هوافضا
رتبه لازم برای رشته مهندسی هوافضا به عواملی مانند سهمیه، منطقه، دانشگاه، دوره (روزانه، شبانه یا پردیس) و ظرفیت همان سال بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان یک رتبه ثابت برای همه داوطلبان اعلام کرد. با این حال، دانشگاههای برتر مانند رشته هوافضا دانشگاه امیرکبیر، دانشگاه صنعتی شریف، خواجه نصیر، شهید بهشتی و دانشگاه اصفهان معمولا به رتبههای بهتری نیاز دارند.
| سهمیه | رتبه در سهمیه | دانشگاه |
| منطقه 1 | 2713 | دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی |
| منطقه 1 | 8614 | دانشگاه صنعتی کرمانشاه |
| منطقه 2 | 887 | دانشگاه صنعتی امیرکبیر – تهران |
| منطقه 2 | 12118 | دانشگاه حکیم سبزواری – سبزوار |
| منطقه 3 | 70 | دانشگاه صنعتی شریف تهران |
| منطقه 3 | 7736 | دانشگاه صنعتی ارومیه |
همچنین دانشگاههای پیام نور، غیرانتفاعی و بسیاری از واحدهای دانشگاه آزاد این رشته را به صورت بدون کنکور ارائه میکنند. بنابراین اگر رتبه لازم برای رشته مهندسی هوافضا در دانشگاههای برتر را کسب نکردید، هنوز هم رشته هوافضا بدون کنکور را برای ادامه تحصیل خواهید داشت.
رشته مهندسی هوافضا برای خانمها
یکی دیگر از سوالات رایج داوطلبان این است که رشته مهندسی هوافضا برای خانم ها مناسب است یا خیر؟
از نظر آموزشی، هیچ تفاوتی میان دانشجویان خانم و آقا وجود ندارد و تمامی دروس، پروژهها و فرصتهای ادامه تحصیل برای هر دو گروه یکسان است. همچنین بسیاری از خانمها در حوزههای طراحی، تحلیل سازه، شبیهسازی، تحقیق و توسعه، آموزش دانشگاهی و فعالیتهای پژوهشی عملکرد بسیار موفقی داشتهاند.
البته برخی فرصتهای شغلی در صنایع نظامی یا بخشهایی که محدودیتهای استخدامی خاص دارند، ممکن است برای همه داوطلبان در دسترس نباشد؛ اما در حوزههای پژوهشی، دانشگاهی، شرکتهای دانشبنیان و بسیاری از شرکتهای خصوصی، فرصتهای شغلی مناسبی برای فارغالتحصیلان خانم وجود دارد.
رشته هوافضا با چه رشتههایی شباهت دارد؟
بسیاری از داوطلبان هنگام انتخاب رشته بین رشته مهندسی هوافضا و سایر رشتههای فنی دچار تردید میشوند. بیشترین شباهت این رشته با مهندسی مکانیک است؛ به طوری که هوافضا سالها یکی از گرایشهای مکانیک محسوب میشد. علاوه بر آن، برخی مباحث این رشته با مهندسی برق گرایش کنترل، مهندسی مواد، مهندسی کامپیوتر و مهندسی صنایع نیز همپوشانی دارد.
اگر علاقه اصلی شما طراحی انواع وسایل پرنده، تحلیل جریان هوا، موشک، ماهواره و سامانههای فضایی باشد، رشته مهندسی هوافضا انتخاب مناسبتری است. اما اگر به طراحی ماشینآلات صنعتی، خودرو یا تجهیزات مکانیکی علاقه دارید، مهندسی مکانیک میتواند گزینه بهتری باشد.
جمعبندی
رشته مهندسی هوافضا یکی از تخصصیترین و جذابترین رشتههای مهندسی کشور است که بر طراحی، تحلیل و توسعه انواع وسایل پرنده و سامانههای فضایی تمرکز دارد. این رشته ظرفیت نسبتا محدودی در دانشگاههای کشور دارد و پذیرش دانشگاههای دولتی آن از طریق کنکور انجام میشود؛ هرچند بسیاری از دانشگاههای پیام نور، غیرانتفاعی و برخی واحدهای دانشگاه آزاد آن را بدون کنکور نیز ارائه میکنند.
اگر به ریاضی، فیزیک، حل مسائل پیچیده و فناوریهای پیشرفته علاقه دارید و برای ادامه تحصیل یا فعالیت در صنایع تخصصی برنامهریزی کردهاید، رشته مهندسی هوافضا میتواند انتخاب بسیار مناسبی برای آینده تحصیلی و شغلی شما باشد.
سوالات متداول
آیا رشته مهندسی هوافضا سخت است؟
اگر در ریاضی، فیزیک و تحلیل مهندسی پایه خوبی داشته باشید، یادگیری این رشته امکانپذیر است؛ اما در مقایسه با بسیاری از رشتههای مهندسی، حجم محاسبات و دروس تخصصی آن نسبتا سنگینتر است. بنابراین در پاسخ به سؤال آیا رشته مهندسی هوافضا سخت است باید گفت این رشته برای افراد علاقهمند به مباحث تحلیلی، سخت اما جذاب است.
آیا امکان ادامه تحصیل رشته ی هوافضا تا دکتری وجود دارد؟
بله، دانشجویان پس از کارشناسی میتوانند در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری ادامه تحصیل دهند و در یکی از گرایشهای تخصصی مانند آیرودینامیک، پیشرانش، سازههای هوایی، دینامیک پرواز و کنترل یا مهندسی فضایی فعالیت کنند.
رشته هوافضا بهتر است یا مهندسی مکانیک؟
هر دو رشته شباهت زیادی دارند؛ اما اگر علاقه شما به طراحی هواپیما، پهپاد، موشک و سامانههای فضایی است، رشته مهندسی هوافضا انتخاب مناسبتری خواهد بود. در مقابل، مهندسی مکانیک دامنه وسیعتری از صنایع مانند خودرو، انرژی، نفت و گاز و تجهیزات صنعتی را پوشش میدهد و بازار کار گستردهتری در ایران دارد.
