لیست رشته های دارای تعهد خدمت و شرایط آن‌ها

یکی از سوالات پرتکرار داوطلب‌ها به‌خصوص برای داوطلب‌های علاقه‌مند به رشته‌های علوم پزشکی در زمان انتخاب رشته، رشته های دارای تعهد خدمت هستند. اگر ساده بخواهیم بگوییم که رشته ی تعهدی چیست، باید گفت به رشته‌هایی گفته می‌شود که دانشجو در زمان ثبت‌نام متعهد می‌شود پس از پایان تحصیل، برای مدت مشخصی در محل‌هایی که توسط دستگاه مربوطه تعیین می‌شود، خدمت کند. این تعهد در ازای استفاده از امکانات آموزشی رایگان دولت دریافت می‌شود و بسته به رشته، بین ۱.۵ تا ۳ برابر مدت زمان تحصیل خواهد بود.

مطمئنا تعداد کمتری از داوطلب‌ها از لیست رشته های دارای تعهد خدمت انتخاب می‌کنند که این خود باعث می‌شود تا شانس قبولی در این کد رشته‌ها، لااقل از کد رشته‌های دوره روزانه، خیلی بیشتر باشد. اما بسیاری از داوطلبان هنگام انتخاب رشته تنها به شانس قبولی توجه می‌کنند و بدون اطلاع از شرایط رشته های دارای تعهد خدمت، این کدرشته‌ها را انتخاب می‌کنند. در حالی که تعهد خدمت می‌تواند روی محل اشتغال، زمان دریافت مدرک، امکان ادامه تحصیل و حتی برنامه‌های شغلی آینده شما تأثیر مستقیم بگذارد. نکته مهم اینجاست که بخش عمده رشته های دارای تعهد خدمت مربوط به گروه علوم پزشکی است و به همین دلیل، داوطلبان کنکور تجربی بیشتر از سایر گروه‌ها با این موضوع روبه‌رو می‌شوند.

چرا رشته های دارای تعهد خدمت ایجاد شدند؟

هدف اصلی ایجاد رشته های دارای تعهد خدمت، تأمین نیروی متخصص برای مناطق کم‌برخوردار کشور است. بسیاری از شهرها و مناطق محروم با کمبود پزشک، پرستار، ماما و سایر نیروهای درمانی مواجه هستند و دولت برای جبران این کمبود، بخشی از ظرفیت دانشگاه‌ها را به پذیرش دانشجویان متعهد اختصاص داده است.

در واقع دولت هزینه آموزش دانشجو را پرداخت می‌کند و دانشجو نیز در مقابل، متعهد می‌شود پس از فارغ‌التحصیلی برای مدت مشخصی در منطقه‌ای که وزارت بهداشت یا دستگاه مربوط تعیین می‌کند، خدمت کند. به همین دلیل، رتبه قبولی این کدرشته‌ها معمولاً از ظرفیت‌های عادی بالا‌تر است و شانس قبولی داوطلبان افزایش پیدا می‌کند. البته نباید صرفاً به این دلیل، این رشته‌ها را انتخاب کنید؛ زیرا تعهد خدمت یک تعهد قانونی است و باید قبل از انتخاب رشته، از تمام شرایط آن اطلاع داشته باشید.

لیست رشته های دارای تعهد خدمت پزشکی

بخش عمده لیست رشته های دارای تعهد خدمت مربوط به رشته‌های علوم پزشکی است که هر سال در دفترچه انتخاب رشته سازمان سنجش منتشر می‌شوند. در این شیوه پذیرش، معمولاً داوطلب باید بومی همان استان یا استان‌های مشخص شده در دفترچه انتخاب رشته باشد و داوطلب متعهد می‌شود بعد از پایان تحصیل، در مناطق تعیین‌شده همان استان یا مناطقی که وزارت بهداشت مشخص می‌کند، مشغول خدمت شود. مهم‌ترین رشته های دارای تعهد خدمت پزشکی عبارت‌اند از:

پزشکی	فیزیوتراپی
دندانپزشکی	کاردرمانی
داروسازی	گفتاردرمانی
پرستاری	مامایی
علوم آزمایشگاهی	هوشبری
تکنولوژی اتاق عمل	تکنولوژی پرتوشناسی
علوم تغذیه	مدیریت خدمات بهداشتی درمانی
فناوری اطلاعات سلامت	بهداشت عمومی
مهندسی بهداشت محیط	مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار
کاردانی فوریت‌های پزشکی	مددکاری اجتماعی

مدت زمان تعهد خدمت چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات داوطلبان درباره شرایط رشته های دارای تعهد خدمت، مدت زمان انجام تعهد است. در اغلب رشته‌های کارشناسی و دکتری حرفه‌ای، مدت تعهد معمولاً یک و نیم تا دو برابر طول دوره تحصیل است. برای مثال اگر دوره تحصیل پزشکی حدود ۷ سال باشد، مدت خدمت نیز ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۴ سال تعیین شود.

البته در رشته های پیراپزشکی بدون کنکور که در مقطع کاردانی و مخصوص چند استان محروم ارائه می‌شوند، میزان تعهد سه برابر مدت تحصیل است. هرچند به دلیل کوتاه‌تر بودن دوره کاردانی، مدت خدمت آن‌ها معمولاً تفاوت زیادی با برخی رشته‌های کارشناسی ندارد. حداکثر مدت زمان تعهد خدمت رشته‌های علوم پزشکی کد رشته‌های تعهدی، در جدول زیر قید شده است.

لیست رشته های دارای تعهد خدمت و مدت زمان تعهد خدمت
رشته	مدت زمان تعهد
پزشکی	۱۴ سال
دندان پزشکی	۱۲ سال
داروسازی	۱۲ سال
فیزیوتراپی	۸ سال
پرستاری	۸ سال
مامایی	۸ سال
تکنولوژي پرتوشناسی	۶ سال
تکنولوژي اتاق عمل	۶ سال
علوم آزمایشگاهی	۶ سال
علوم تغذیه	۶ سال
هوشبری	۸ سال
کاردرمانی	۶ سال
گفتار درمانی	۶ سال
مدیریت خدمات بهداشتی درمانی	۶ سال
بهداشت عمومی	۶ سال
مهندسی بهداشت محیط	۶ سال
فناوری اطلاعات سلامت	۶ سال
مهندسی بهداشت و ایمنی کار	۶ سال
کاردانی فوریت های پزشکی	۳ سال

شرایط رشته های دارای تعهد خدمت

رشته های دارای تعهد خدمت پزشکی محدودیت‌ها و شرایط خاص خود را دارند که می‌تواند سال‌ها مسیر تحصیلی و شغلی شما را تحت تأثیر قرار دهد؛ به همین خاطر حتما باید از آن‌ها مطلع باشید. مهم‌ترین شرایط رشته های دارای تعهد خدمت عبارت‌اند از:

• تحصیل در این رشته‌ها فقط در دوره روزانه دانشگاه‌های دولتی انجام می‌شود.
• دانشجو باید تعهد محضری خدمت را هنگام ثبت‌نام یا نهایتا تا پایان ترم اول، ارائه کند.
• مدرک تحصیلی تا پایان انجام تعهد خدمت آزاد نمی‌شود.
• انتقال یا مهمانی به سایر دانشگاه‌ها در اکثر موارد ممکن نیست.
• امکان خرید یا انتقال تعهد خدمت در این کد رشته‌ها وجود ندارد.
• ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر، منوط به انجام بخشی از تعهد خدمت خواهد بود.
• محل خدمت توسط دانشگاه علوم پزشکی تعیین می‌شود.

انصراف از رشته های دارای تعهد خدمت

یکی از سؤالات رایج داوطلبان این است که اگر بعد از قبولی از انتخاب خود پشیمان شوند، آیا امکان انصراف از رشته های دارای تعهد خدمت وجود دارد؟

پاسخ این سؤال به زمان انصراف بستگی دارد. اگر هنوز دانشجو باشید و در حال تحصیل، معمولاً می‌توانید مطابق مقررات دانشگاه از رشته انصراف دهید؛ البته باید هزینه انصراف از دوره روزانه را پرداخت کنید که مبلغ قابل توجهی است.

اما اگر فارغ‌التحصیل شده باشید، شرایط کاملاً متفاوت است. در اغلب رشته های دارای تعهد خدمت پزشکی امکان خرید، انتقال یا لغو تعهد وجود ندارد و فرد موظف است مدت خدمت تعیین‌شده را به طور کامل انجام دهد.

رشته های دارای تعهد خدمت غیر پزشکی

اگرچه وقتی صحبت از رشته های دارای تعهد خدمت می‌شود، ذهن بیشتر داوطلبان به سمت رشته‌های علوم پزشکی می‌رود، اما اکثر رشته‌های غیرپزشکی نیز با تعهد خدمت در بسیاری از دانشگاه‌ها ارائه می‌شوند. این ظرفیت‌ها معمولاً در قالب سهمیه مناطق محروم یا مناطق درگیر بلایای طبیعی ارائه می‌شوند و هدف آن‌ها نیز تأمین نیروی متخصص برای استان‌های کم‌برخوردار است. گرچه قبولی در دوره روزانه ظرفیت عادی نیز همراه با تعهد است و داوطلبان سهمیه مناطق 2و3 باید دو برابر زمان تحصیل و داوطلب‌های منطقه 1 و سایر سهمیه‌ها نیز برابر مدت تحصیل خود، خدمت کنند تا مدرکشان آزاد شود؛ اما فرق رشته‌های تعهدی مناطق محروم این است که این تعهد غیر قابل خرید و جابجایی است.

رشته های دارای تعهد خدمت غیر پزشکی در گروه‌های مختلف ارائه می‌شوند؛ از جمله رشته های دارای تعهد خدمت ریاضی می‌توان به مهندسی کامپیوتر، مهندسی برق، عمران، مکانیک و … اشاره کرد. در لیست رشته های دارای تعهد خدمت انسانی نیز تقریبا تمامی رشته‌ها از جمله رشته‌های پرمتقاضی حقوق، روانشناسی و حسابداری نیز به چشم می‌خورند. در میان رشته های دارای تعهد خدمت غیر پزشکی گروه تجربی نیز انواع رشته‌های زیست و گروه کشاورزی به چشم می‌خورند.

آیا انتخاب رشته های دارای تعهد خدمت تصمیم درستی است؟

پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست و کاملاً به شرایط هر داوطلب بستگی دارد. اگر علاقه اصلی شما رشته‌هایی مانند پزشکی، دندانپزشکی یا حتی پیراپزشکی‌هایی نظیر پرستاری و هوشبری است و رتبه شما برای قبولی در دوره روزانه کفایت نمی‌کند، کد رشته‌های تعهدی می‌توانند راهگشا باشند. البته اگر با خدمت چندساله در مناطق تعیین‌شده مشکلی ندارید، انتخاب رشته های دارای تعهد خدمت می‌تواند تصمیم منطقی و ارزشمندی باشد؛ زیرا هم شانس قبولی شما افزایش پیدا می‌کند و هم از ابتدا مسیر شغلی مشخصی خواهید داشت.

علاوه‌بر این، در مورد نحوه اولویت بندی انتخاب رشته برای انتخاب کد رشته‌های شهریه پرداز و دانشگاه آزاد نیز، بستگی به شرایط مالی شما دارد. به‌عنوان مثال، اگر محدودیت مالی چندانی برای پرداخت شهریه رشته پزشکی ندارید، شاید مکان تحصیل، تعهد و محدود بودن فعالیت در سال‌های ابتدایی این رشته های دارای تعهد خدمت برایتان چندان مناسب نباشد؛ به این ترتیب قرار دادن برخی کد رشته‌های دوره‌های شهریه پرداز یا دانشگاه آزاد در اولویت بالاتر از کد رشته‌های تعهدی، معقولانه خواهد بود. اما در برعکس این مورد، طبیعتا رشته های دارای تعهد خدمت پزشکی می‌توانند راهکار مناسبی برای بالا بردن احتمال قبولی در رشته‌های پرطرفدار پزشکی، دندانپزشکی و … و بهره‌مندی از تحصیل رایگان باشند.

جمع‌بندی

رشته های دارای تعهد خدمت فرصت مناسبی برای داوطلبانی هستند که می‌خواهند با شانس بیشتری وارد رشته‌های پرطرفدار، به‌ویژه رشته‌های علوم پزشکی شوند. با این حال، این فرصت در کنار مزایا، مسئولیت‌هایی نیز به همراه دارد که مهم‌ترین آن انجام خدمت اجباری پس از فارغ‌التحصیلی است.

بنابراین قبل از انتخاب این ظرفیت‌ها، فقط رتبه قبولی را ملاک قرار ندهید. مدت تعهد، محل خدمت، محدودیت‌های ادامه تحصیل، شرایط دریافت مدرک و برنامه شغلی آینده خود را نیز بررسی کنید تا بعدها از انتخابتان پشیمان نشوید.

سوالات متداول