وقتی صحبت از انتخاب رشتههای علوم انسانی میشود، یکی از گزینههای پرطرفدار و در عین حال کمتر شناختهشده، رشته مشاوره است. بسیاری از داوطلبان هنگام انتخاب رشته کنکور سراسری، به دنبال معرفی رشته مشاوره هستند تا بدانند این رشته چه کاربردها و آینده شغلیای دارد. همچنین یکی از پرسشهای رایج این است که رشته مشاوره بهتره یا روانشناسی؟ مقایسه این دو رشته همیشه دغدغه داوطلبان بوده و پاسخ به آن نیازمند شناخت دقیق تفاوتها و شباهتهایشان است. در این مقاله از رتبه برتر، سعی میکنیم با زبانی ساده و کامل به معرفی رشته مشاوره و بازار کار و درآمد آن پرداخته و تفاوت رشته مشاوره و روانشناسی را نیز بررسی کنیم.
آشنایی با رشته مشاوره در دانشگاه
معرفی رشته مشاوره در دانشگاه برای بسیاری از داوطلبان جذاب است، چون این رشته ارتباط مستقیم با رشد فردی، حل مشکلات زندگی و کمک به دیگران دارد. این رشته به افراد مهارتهایی میآموزد تا بتوانند در موقعیتهای مختلف مثل تحصیلی، شغلی، خانوادگی و حتی فردی به دیگران کمک کنند. دانشجویان مشاوره علاوه بر یادگیری تئوریهای روانشناسی و علوم رفتاری، آموزش میبینند تا به عنوان مشاور در مدارس، دانشگاهها، مراکز روانشناسی و سازمانهای مختلف فعالیت کنند.
یکی از مهمترین نکاتی که در معرفی رشته مشاوره دانشگاه باید به آن اشاره کرد، این است که برخلاف روانشناسی که بیشتر بر شناخت عمیق ذهن و رفتار تمرکز دارد، مشاوره در پی ارائه راهکارهای عملی برای مشکلات روزمره است. همین موضوع باعث میشود داوطلبانی که علاقه به کار مستقیم با افراد دارند، این رشته را انتخاب کنند.
تفاوت رشته مشاوره و روانشناسی
هرچند شباهتهای زیادی میان این دو رشته وجود دارد، اما تفاوت رشته مشاوره و روانشناسی قابل توجه است. رشته روانشناسی بیشتر بر مباحث علمی و پژوهشی درباره ذهن، رفتار و فرآیندهای روانی تمرکز دارد، در حالی که مشاوره ماهیتی کاربردیتر دارد و به دنبال راهحلهای عملی برای چالشهای زندگی است. به همین دلیل مراجعان روانشناسی ممکن است شامل افراد با اختلالات یا مشکلات پیچیده روانی باشند، اما در مشاوره بیشتر کسانی حضور دارند که در زمینههایی مثل تحصیل، شغل یا روابط اجتماعی به راهنمایی نیاز دارند.
همچنین، تفاوت رشته مشاوره و روانشناسی در جنس دروس هم دیده میشود. دروس روانشناسی شامل واحدهای پژوهشی و نظری بیشتری است، اما دروس مشاوره مهارتمحورتر بوده و تمرینهای عملی برای کار با مراجع دارد. در واقع دروس مشاوره را میتوان زیرمجموعهای از علم روانشناسی در نظر گرفت که فارغ التحصیلان تا حد زیادی با اختلالات روانی نظیر افسردگی، اضطراب، وسواس و … آشنا میشوند تا بتوانند راهکارهای مفیدی به افراد با شرایط مختلف، ارائه کنند. همین تفاوت باعث میشود که همیشه این سؤال مطرح شود که رشته مشاوره بهتره یا روانشناسی؟ در واقع، انتخاب هرکدام بستگی به علاقه فرد دارد؛ اگر کسی به پژوهش، مطالعه عمیق و اصول علم روانشناسی علاقهمند باشد روانشناسی مناسبتر است، اما اگر کسی از ارتباط مستقیم با افراد و کمک عملی به آنها لذت ببرد، مشاوره انتخاب بهتری خواهد بود.
رشته مشاوره در مقطع کارشناسی
شاید برای برخی افراد این سوال مطرح باشد که رشته مشاوره چند سال طول میکشد، در پاسخ باید گفت این دوره معمولاً ۴ سال طول میکشد. مقطع کارشناسی ۸ ترم و شامل حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ واحد درسی است. این واحدها ترکیبی از دروس عمومی، پایه و تخصصی هستند که دانشجو را برای ورود به بازار کار یا ادامه تحصیل آماده میکنند.
در بین دروس مهم رشته مشاوره میتوان به نظریههای مشاوره، فنون راهنمایی و مشاوره، روانشناسی رشد، روانشناسی تربیتی و دروس عملی مربوط به کارورزی اشاره کرد. دانشجویان با گذراندن این واحدها میتوانند مهارتهای لازم برای کار در مدارس، مراکز مشاوره یا سازمانهای آموزشی را به دست آورند. در نهایت، معرفی رشته مشاوره نشان میدهد که این رشته بیشتر از آنکه صرفاً علمی و نظری باشد، بر کاربرد و تعامل مستقیم با افراد تمرکز دارد. همین ویژگی است که آن را از روانشناسی متمایز میکند.
فرصتهای شغلی رشته مشاوره
یکی از مهمترین بخشهای معرفی رشته مشاوره، آشنایی با بازار کار و فرصتهای شغلی آن است. برخلاف تصور بسیاری از داوطلبان، مشاوره فقط به یک حوزه خاص محدود نمیشود و فارغالتحصیلان میتوانند در زمینههای گوناگونی فعالیت کنند. اگرچه فرق رشته مشاوره و روانشناسی در ماهیت کار آنهاست، اما شباهت زیادی در حوزههای کاری دارند. در ادامه به مهمترین فرصتهای شغلی این رشته میپردازیم:
مشاوره تحصیلی
یکی از پرکاربردترین زمینهها برای فارغالتحصیلان است. مشاوران تحصیلی در مدارس، موسسات آموزشی و مراکز مشاوره به دانشآموزان کمک میکنند تا مسیر تحصیلی و رشته مناسب خود را پیدا کنند.
مشاوره روانشناختی
هرچند روانشناسان بیشتر در زمینه تشخیص و درمان اختلالات فعالیت میکنند، مشاوران نیز میتوانند در سطحی کاربردیتر به بهبود مهارتهای فردی و سازگاری افراد کمک کنند.
مشاوره شغلی
در این حوزه، مشاوران به افراد برای انتخاب شغل مناسب، تغییر مسیر شغلی یا ارتقاء شغلی مشورت میدهند. مشاوره شغلی یکی از گرایش های رشته مشاوره است که اخیرا بهخوبی جا افتاده و افراد زیادی برای تعیین مسیر شغلی، نیاز به تغییرات یا در زمان بنبستهای شغلی، به سراغ مشاور میروند.
مشاوره مالی و اقتصادی
برخی از فارغالتحصیلان با گذراندن دورههای تکمیلی میتوانند در زمینه مدیریت مالی شخصی یا خانوادگی خدمات مشاوره ارائه دهند. درآمد رشته مشاوره در صورت کسب مهارت و اعتبار در این حوزه، میتواند بسیار قابل توجه باشد.
مشاوره خانواده
کمک به خانوادهها در زمینه حل تعارضات، ارتقاء روابط و تربیت فرزندان یکی از مهمترین حوزههای کاری مشاوران است.
مشاوره ازدواج و زوجین
در این بخش، مشاوران به زوجها برای انتخاب همسر مناسب، بهبود رابطه یا حل مشکلات زناشویی یاری میرسانند.
مشاوره سلامت روان
یکی از شاخههای مهم و پرتقاضا که بر ارتقای سلامت روان عمومی و پیشگیری از مشکلات روانی متمرکز است.
مشاوره اعتیاد
با توجه به نیاز جامعه، بسیاری از مشاوران در مراکز ترک اعتیاد و بازتوانی بیماران فعالیت دارند.
از نگاه بسیاری از دانشجویان و فارغالتحصیلان، تنوع این فرصتها نقطه قوت بزرگ رشته مشاوره است. به همین دلیل در نظرات دانشجویان رشته مشاوره اغلب تأکید میشود که این رشته انعطاف بالایی در ورود به بازار کار دارد، با این حال، درآمد رشته مشاوره با محل و نوع کار و میزان مهارت شخص بستگی دارد.
آینده شغلی رشته مشاوره بهتر است یا روانشناسی؟
وقتی صحبت از آینده شغلی میشود، همیشه این پرسش پیش میآید که رشته مشاوره بهتر است یا روانشناسی؟ واقعیت این است که هر دو رشته بازار کار گستردهای دارند، اما مسیرشان متفاوت است. روانشناسی بیشتر به پژوهشهای علمی، درمان اختلالات و کارهای تخصصی در کلینیکها و بیمارستانها مربوط میشود؛ در حالی که مشاوره به مسائل روزمره مثل تحصیل، شغل، خانواده و روابط میپردازد. ضمن اینکه زمینههای کاری این دو رشته بهطور کامل از هم جدا نیستند؛ بنابراین نمیتوان گفت کدامیک برتر است؛ بلکه انتخاب بین این دو، به علاقه، توانایی و چشمانداز شغلی فرد بستگی دارد.
ادامه تحصیل در رشته مشاوره و گرایشهای آن
یکی از پرسشهای مهم داوطلبان پس از معرفی رشته مشاوره این است که امکان ادامه تحصیل در این رشته چگونه است. باید بدانیم که رشته مشاوره در مقطع کارشناسی گرایش ندارد و دانشجویان دروس عمومی و پایهای را میگذرانند. اما در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری، گرایشهای تخصصی ایجاد میشوند که فرصتهای شغلی متنوعتری فراهم میکنند. مهمترین گرایشهای کارشناسی ارشد رشته مشاوره عبارتاند از:
- مشاوره خانواده: تمرکز بر ارتقاء روابط خانوادگی، حل تعارضات و کمک به والدین در تربیت فرزندان.
- مشاوره تحصیلی: گرایشی پرطرفدار که به هدایت تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان میپردازد.
- مشاوره شغلی: در این گرایش، مشاوران به افراد کمک میکنند تا بر اساس علاقه و تواناییهای خود بهترین مسیر شغلی را انتخاب کنند.
- مشاوره توانبخشی: این گرایش به کمک و حمایت از افراد دارای معلولیت یا آسیبهای جسمی و روانی میپردازد تا بتوانند به زندگی عادی و مستقل بازگردند.
این تنوع در گرایشها باعث میشود داوطلبان بتوانند بر اساس علاقه و اهداف شغلی خود مسیر مناسبی را انتخاب کنند.
شرایط تأسیس مرکز مشاوره
یکی از موضوعات مهم پس از معرفی رشته مشاوره، آشنایی با شرایط راهاندازی یک مرکز مشاوره است. فارغالتحصیلان این رشته در مقاطع بالاتر میتوانند با رعایت قوانین و کسب مجوزهای لازم، مرکز مشاوره شخصی تأسیس کنند. شرایط کلی عبارتاند از:
- داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری در یکی از رشتههای مشاوره یا روانشناسی
- عضویت در سازمان نظام روانشناسی
- گذراندن دوره کارورزی و مصاحبه و دریافت پروانه فعالیت از سازمان نظام روانشناسی
این مسیر علاوه بر جایگاه اجتماعی، میتواند تأثیر زیادی بر درآمد رشته مشاوره داشته باشد و فرصتهای کاری گستردهتری ایجاد کند.
بهترین دانشگاههای پذیرنده رشته مشاوره
یکی دیگر از دغدغههای داوطلبان این است که بهترین دانشگاهها برای تحصیل در رشته مشاوره کداماند. در سالهای اخیر، دانشگاههای متعددی در سراسر کشور این رشته را ارائه میدهند. رشته مشاوره جزو رشتههای دانشگاه فرهنگیان نیز هست و داوطلبهای علاقهمند به دانشگاه فرهنگیان نیز میتوانند در این رشته اقدام به تحصیل کنند. انتخاب دانشگاه مناسب میتواند تأثیر زیادی بر کیفیت آموزش و آینده شغلی شما داشته باشد. در جدول زیر به برخی از برترین دانشگاهها اشاره شده است:
| دانشگاه تهران | دانشگاه تربیت دبیر رجایی | دانشگاه رازی |
| دانشگاه شهید بهشتی | دانشگاه تربیت معلم تهران | دانشگاه شهید چمران اهواز |
| دانشگاه علامه طباطبایی | دانشگاه اصفهان | دانشگاه محقق اردبیلی |
| دانشگاه حضرت معصومه | دانشگاه خوارزمی | دانشگاه گیلان |
| دانشگاه الزهرا | دانشگاه اصفهان کرمانشاه | دانشگاه شهرکرد |
البته دانشگاههایی که رشته مشاوره را ارائه میکنند، تنها محدود به این موارد نبوده و دانشگاههای سراسری متعددی این رشته را ارائه میکنند. رشته مشاوره همچنین در بسیاری از واحدهای دانشگاهی آزاد، پیام نور و غیر انتفاعی نیز ارائه میشود.
نحوه ورود به رشته مشاوره در دوره کارشناسی
همانطور که اشاره کردیم، رشته مشاوره در واحدهای دانشگاهی متعددی از دانشگاههای سراسری و آزاد گرفته تا غیر انتفاعی و پیام نور، ارائه میشود. پذیرش در بهترین دانشگاهها و اکثر دانشگاههای سراسری دوره روزانه، از طریق آزمون سراسری است و داوطلبها باید در کنکور انسانی شرکت کنند. در واقع رشته مشاوره بر خلاف روانشناسی، یک رشته شناور نیست و تنها راه قبولی در کد رشتههای با آزمون آن، از طریق کنکور و انتخاب رشته انسانی است. اما مشاوره جزو لیست رشته های بدون کنکور نیز محسوب میشود و اکثر ظرفیت آن بهخصوص در دانشگاههای آزاد، غیر انتفاعی و پیام نور، پذیرش بدون کنکور دارند. به این ترتیب داوطلبهای گروههای ریاضی و تجربی نیز میتوانند کد رشتههای بدون آزمون این رشته را انتخاب کنند.
شرایط موفقیت در رشته مشاوره
برای موفقیت در این رشته صرفاً داشتن مدرک دانشگاهی کافی نیست؛ بلکه باید مجموعهای از مهارتها و ویژگیهای فردی را نیز در خود تقویت کنید. دانشجویان و فارغالتحصیلان موفق رشته مشاوره معمولاً این ویژگیها را دارند:
- توانایی گوش دادن فعال و همدلی با مراجعان.
- صبر، بردباری و توانایی مدیریت هیجانهای فردی و دیگران.
- تسلط بر دانش روز روانشناسی و مهارتهای ارتباطی.
- توانایی تحلیل مسائل و ارائه راهکارهای کاربردی.
- استمرار در یادگیری و شرکت در دورههای تخصصی.
اگرچه درآمد رشته مشاوره میتواند متغیر باشد، اما داشتن مهارتهای بالا و شهرت حرفهای، درآمد و جایگاه اجتماعی بسیار مطلوبی برای مشاوران ایجاد میکند. در نهایت، موفقیت واقعی در این رشته به علاقه قلبی برای کمک به دیگران و تعهد به اصول اخلاقی وابسته است.
جمعبندی
در این مطلب به طور کامل به معرفی رشته مشاوره پرداختیم و تفاوتهای آن با روانشناسی، مقاطع تحصیلی، گرایشها، فرصتهای شغلی و حتی شرایط موفقیت در این مسیر را بررسی کردیم. بسیاری از داوطلبان هنگام انتخاب رشته، این سؤال را دارند که رشته مشاوره بهتره یا روانشناسی؟ پاسخ روشن است؛ هر دو رشته ارزشمند هستند، اما انتخاب بهترین گزینه به علایق، تواناییها و اهداف فردی شما بستگی دارد. در نهایت، رشته مشاوره با چشمانداز شغلی گسترده و نقش مهم در بهبود زندگی افراد، میتواند انتخابی عالی برای کسانی باشد که به رشد و کمک به دیگران علاقهمندند.
سوالات متداول
فرق رشته مشاوره و روانشناسی چیست؟
اگرچه این دو رشته شباهتهای زیادی دارند، اما مشاوره بیشتر بر راهنمایی و حل مسائل روزمره زندگی مراجعان تمرکز دارد، در حالی که روانشناسی علمیتر و عمیقتر به بررسی ذهن، رفتار و اختلالات میپردازد.
درآمد رشته مشاوره چقدر است؟
درآمد رشته مشاوره بستگی به حوزه فعالیت، تجربه و مهارت فردی دارد. مشاوران موفق با تاسیس مرکز مشاوره یا فعالیت در حوزههای تخصصی میتوانند درآمد بالایی داشته باشند.
